Bugun...

Mert Eryılmaz

KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI: BİR DÖNÜM NOKTASININ ANATOMİSİ

Tarih: 21-07-2026 00:24:00 Güncelleme: 21-07-2026 00:24:00

20 Temmuz 1974 tarihinde gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı, Türkiye Cumhuriyeti dış politikasının en kritik dönüm noktalarından biridir. Harekât, Türkiye’nin 1960 Garanti Antlaşması'ndan doğan yasal müdahale hakkını kullanarak adadaki Kıbrıs Türk halkının güvenliğini sağlama ve adanın Yunanistan'a ilhakını (Enosis) engelleme hedefiyle başlatılmıştır.

Tarihsel Arka Plan ve Nedenler

Kıbrıs Sorunu, 1950'li yıllardan itibaren Rum tarafının adayı Yunanistan'a bağlama hedefi olan "Enosis" politikası etrafında şekillenmiştir. 1963 yılında yaşanan "Kanlı Noel" olayları ile başlayan süreç, 15 Temmuz 1974'te Yunan cuntasının desteğiyle EOKA lideri Nikos Sampson'un gerçekleştirdiği darbe ile zirveye ulaşmıştır.

Türkiye'nin müdahalesini tetikleyen temel faktörler şunlardır:

• Adanın Yunanistan'a İlhakı Tehdidi: Sampson darbesi, adanın statüsünü fiilen değiştirmiş ve Kıbrıslı Türklerin varlığını yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır.

• Hukuki Zemin: 1960 Garanti Antlaşması, garantör ülkelerden biri olan Türkiye'ye, statükonun bozulması durumunda müdahale hakkı tanımaktaydı.

• Güvenlik: Kıbrıslı Türklere yönelik sistematik baskıların sona erdirilmesi ve can güvenliğinin teminat altına alınması.

Harekâtın Gelişimi

Harekât, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından iki safhada icra edilmiştir:

1. Birinci Harekât (20-22 Temmuz 1974): 20 Temmuz şafağında Türk paraşütçüleri Lefkoşa yakınlarına indirme yapmış, denizden de Girne sahillerine çıkarma gerçekleştirilmiştir. Bu safhada temel amaç, Türk askerinin adaya ayak basmasını sağlamak ve bir güvenlik bölgesi oluşturmaktı.

2. İkinci Harekât (14-16 Ağustos 1974): Cenevre görüşmelerinin sonuçsuz kalması ve Rum tarafının ateşkesi ihlal etmesi üzerine, "Ayşe tatile çıksın" parolasıyla başlatılan ikinci harekat ile adanın kuzeyinde Mağusa-Lefke hattına ulaşılarak nihai coğrafi sınır oluşturulmuştur.

Sonuçları

• Siyasi: Adada iki bölgeli bir yapı ortaya çıkmıştır. 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti, 15 Kasım 1983'te ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ilan edilmiştir.

• Askeri: Türk Silahlı Kuvvetleri harekât süresince toplam 498 şehit vermiştir.

• Uluslararası Etkiler: Harekât sonrası ABD tarafından Türkiye'ye silah ambargosu uygulanmış, bu durum Türkiye'nin savunma sanayii hamlelerini başlatan bir faktör olmuştur.

Akademik Kaynakça ve Bibliyografya

• Çay, Abdulhaluk (1989), Kıbrıs'ta Kanlı Noel- 1963, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.

• İsmail, Sebahattin (2000), Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Doğuşu-Çöküşü ve KKTC'nin Kuruluşu (1960-1983), Akdeniz Haber Ajansı Yayınları, İstanbul.

• Hasgüler, Mehmet ve Özkaleli, Murat (2010), Kıbrıs'ta Metamorfoz ve Paradigma Değişimi, Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu Yayınları, Ankara.

• İletişim Başkanlığı (2024), Kıbrıs Barış Harekâtı'nın 50. Yılı, İletişim Başkanlığı Yayınları, ISBN: 978-625-6281-08-0.

• Değerli, Esra Sarıkoyunlu (2012), “Demokrat Parti Döneminde Türkiye'nin Kıbrıs Politikası (1950–1960)”, Akademik Bakış Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 11.

• İzgi, Ali Rıza (2007), “Kıbrıs Barış Harekatı Sonrasında Türkiye'ye Uygulanan Silah Ambargosu ve Sonuçları”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.

Bu yazı 6 defa okunmuştur.